دسته بندی
یکی از نکاتی که دونالد بارتلمی را از دیگر نویسنده​های پست مدرن حتی نویسندگانی چون ریچارد براتیگان متمایز می​کند نگاه خونسردانه، طبیعی و با فاصله‌اش به موقعیت عجیب و گاه هراس‌انگیز....


مراسم قربانی کردن یک دوست + عکس​های نمایش


نمایش «مراسمی برای یک دوست» که بر اساس داستانی از دونالد بارتلمی در تئاتر شهر به صحنه رفته، محکومیت یک فرد به اعدام را از سوی دوستانش روایت می​کند.
یکی از نکاتی که دونالد بارتلمی را از دیگر نویسنده​های پست مدرن حتی نویسندگانی چون ریچارد براتیگان متمایز می​کند نگاه خونسردانه، طبیعی و با فاصله‌اش به موقعیت عجیب و گاه هراس‌انگیز داستان​هایی​ است که نوشته است.
همین نکته داستان​های او را - در مقایسه با مواجهه​ای که ما با جهان واقعی داریم- هراس​آور می​کند. این هراس با چاشنی شوخی و سرخوشی اغراق آمیزچند برابر هم می​شود و وجوه گوناگونی می​یابد.
در داستان​های این نویسنده آمریکایی موقعیت داستان و لحن روایت باعث هراس ما در میان خنده و تعجب می​شود. در واقع آنچه به عنوان گروتسک می‌شناسیم دقیقاً حاصل چنین روندی است که در مورد داستان​های بارتلمی توضیح داده شد. این نگاه گروتسک ذاتاً برای نمایش به سبب نوع تجربه بصری و شکل پیچیده درام پردازی و اجرا، پر امکان و جذاب است.
به همین خاطر داستان​های بارتلمی متونی مناسب برای اقتباس و تبدیل به نمایش​هایی است که بنیادشان خرق عادات مرسوم نمایش دیدن شهروندان در وضعیتی روزمره و نرمال است، اما نکاتی را که بارتلمی در داستان خود دارد -مثل نمایش خونسرد یک وضعیت غیرعادی- اگر در اقتباس نمایشی از بین برود با وجود برداشت از پیکر داستان​های این نویسنده، باعث فاصله گرفتن از روح آثارش و یکی از اساسی​ترین زوایای نگاهش به جهان می​شود.

مراسم قربانی کردن یک دوست + عکس​های نمایش


بارتلمی روی صحنه
«بعضی از ما، دوستمان کلبی را تهدید می​کردیم» یکی از داستان​های بارتلمی است که توسط ملیحه مرادی جعفری اقتباس شده و مدتی است با عنوان «مراسمی برای یک دوست» به کارگردانی احمد ایرانی خواه، اجرا می​شود. داستان بارتلمی از این قرار است که دوستان کلبی بنا دارند او را به دلیل این​ که همه چیز را از حد می​گذراند و شورش را در آورده دار بزنند؛ به همین پوچی، سادگی و مضحکی.
داستان کوتاه و موجز بارتلمی به این می​پردازد که این دوستان چگونه مراسم را تدارک می​بینند و با چه خونسردی و توافقی با خود کلبی این مراسم را ترتیب می‌دهند، اما نویسنده نمایش «مراسمی برای یک دوست» با حفظ طرح کلی و پیکر اصلی داستان، اولین کاری که کرده پایه مضمونی جدیدی را - که آن​چنان در داستان واضح نیست- ایجاد کرده و با بسط و گسترش آن، صحنه​ها و روند نمایش را طراحی کرده است.
در نمایشنامه تأکید بر تمایز کلبی با آدم​های دیگر یا می توان گفت عموم مردم، مورد نظر قرار گرفته و اینگونه طراحی شده که کلبی قربانی می​شود،چون توان هماهنگ شدن ندارد و در نگاه آدم​های دیگر «غیر» یا «دیگری» محسوب می​شود.

مراسم قربانی کردن یک دوست + عکس​های نمایش


کلبی در واقع با تذکر به نکات غلط رفتاری آدم​های دیگر و به دلیل زندگی نکردن به شکل دیگر آدم​ها حکم نوعی جنس ناخالص را دارد که باید از صحنه زندگی اجتماعی حذف شود. بسط این پایه خود به دلیل شکل آدم​های نمایشنامه که انسان​هایی عجیب و غریب، ابله و حتی وحشی هستند کلبی را که هیچ شباهتی به آنها ندارد و لذا محکوم به فناست تبدیل به قهرمان مرسوم یک درام می​کند.
همین دیدگاه که اتفاقاً در مقایسه با کلبی بارتلمی، از کلبی جعفری و ایرانی خواه یک قهرمان می​سازد، باعث زاویه پیدا کردن بنیادین «مراسمی برای یک دوست» از «بعضی از ما، دوستمان کلبی را تهدید می​کردیم» می​شود. کلبی قهرمانی است که در زمینه گروتسکی که برای نمایش ساخته شده، همدلی و همراهی عاطفی در مخاطب ایجاد می​کند؛ نگرش و لحن خونسرد و تکان دهنده بارتلمی را در نمایش تبدیل به لحنی ملودرام می​کند.
از همین نقطه نمایش ایرانی خواه دیگر با وجود صحنه پردازی​های فراواقع گرا و گروتسک و طراحی شمایل گرایانه و غیر منطقی شخصیت​ها و استفاده از پارودی و مضحکه در بستر یک اتفاق جدی که همه از نمادهای یک اثر پست مدرن هستند در ذات از پست مدرنیسم فاصله می​گیرد.

خروج از نظام ارزش​ها
داستان بارتلمی نمایش وضعیتی است که از نظام ارزشی تهی است و طعنه اصلی او به زمانه​ای است که در آن با وجود تقبیح خشونت، به دلیل بی معنا شدن امر واقع، اشتراک پایه​ای آدم​ها و نظام اخلاقی مشترک، اتفاقا باعث تکثیر خشونت می​شود. اما اقتباس صورت گرفته با وجود وفاداری به چنین مبانی مضمونی و تأکید در خیلی از صحنه​ها بر روی این نکات، فرم و حالت بارتلمی را از بین برده و لحن را به لحنی آشناتر تبدیل کرده است.

مراسم قربانی کردن یک دوست + عکس​های نمایش


نویسنده و کارگردان نمایش روایت را به جای این‌که در حالت خرد، موجز و شوخ و شنگ نگه دارد، گسترده کرده، صحنه​های نسبتاً طولانی ایجاد و حالت شوخ، اما خونسرد را به حالتی شوخ اما احساسات برانگیز تبدیل کرده است. بخشی از گستردگی به دلیل نقش دیالوگ و شخصیت در درام برای تبدیل داستان کوتاهی به نمایش اجتناب ناپذیر است، اما در نمایش «مراسمی برای یک دوست» گستردگی و دوری از ایجاز چنان اتفاق افتاده که دیگر از نگاه بارتلمی به عالم خبری نیست و نمایش وارد جهانی ذاتاً متفاوت از داستان شده است.
نمایش ایرانی خواه با ایجاد منطق در شخصیت پردازی، ایجاد وحدت در درام، با توسل به قهرمان کردن کلبی - به معنای دراماتیک و نه عام قهرمان - و تولید و بسط زمینه​ای مضمونی طرح نمایش را گسترده​تر می​کند. او تیپ​ها را از داستان به لحاظ کمی بیشتر و به لحاظ کیفی مشخص​تر می​کند و به درامی می​رسد که دیگر نه اقتباس بلکه تنها برداشتی از داستان بارتلمی است.
این اثر به هیچ وجه نمایشی پست مدرن نیست چرا که به واسطه همین تمهیدات نویسنده و کارگردان از مبناهای یک اثر پست مدرن فاصله می​گیرند و تنها در نوع صحنه​پردازی ومیزانسن و همچنین جنس بازی​ها و تعین آدم​ها نمایشنامه روی صحنه به مایه​هایی از پست مدرنیسم می​رسند.

گردآوری شده توسط: گروه فرهنگ و هنر ایران فروم
Cloob Print Google+